Mã HS, trị giá và thuế nhập khẩu

Doanh nghiệp chuẩn bị nhập khẩu một mặt hàng lần đầu thường cần biết số tiền thuế phải nộp trước khi ký hợp đồng mua. Số tiền ấy phụ thuộc vào ba căn cứ. Ba căn cứ ấy là mã số hàng hoá (mã HS), trị giá hải quan và thuế suất. Trang này trả lời ba câu hỏi: mã số của một mặt hàng được xác định theo quy tắc nào, ba loại thuế suất nhập khẩu được áp dụng trong điều kiện nào, và thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng được tính theo thứ tự nào. Mức thuế suất của từng mã hàng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế phòng vệ thương mại, miễn thuế và hoàn thuế nằm ngoài phạm vi trang này.

• Một mặt hàng chỉ có một mã số duy nhất theo Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.
• Mã số được xác định theo Danh mục và sáu quy tắc tổng quát ban hành kèm theo Thông tư số 31/2022/TT-BTC ngày 08/6/2022 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, có hiệu lực từ ngày 01/12/2022.
• Người khai hải quan được đề nghị xác định trước mã số. Hồ sơ nộp đến Cục Hải quan ít nhất 60 ngày trước khi nhập khẩu lô hàng; văn bản thông báo kết quả có hiệu lực tối đa 03 năm.
• Thuế suất nhập khẩu gồm ba loại: ưu đãi, ưu đãi đặc biệt và thông thường. Thuế suất thông thường bằng 150% thuế suất ưu đãi của mặt hàng tương ứng.
• Trị giá tính thuế nhập khẩu là trị giá hải quan; thời điểm tính thuế là thời điểm đăng ký tờ khai hải quan.
• Giá tính thuế giá trị gia tăng của hàng hoá nhập khẩu đã gồm thuế nhập khẩu.
• Cơ quan hải quan ấn định thuế khi có đủ bằng chứng về việc khai báo trị giá, mã số, xuất xứ hàng hoá không đúng với thực tế (điểm đ khoản 1 Điều 25 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15).

Phân loại hàng hoá là việc căn cứ vào đặc điểm, thành phần, cấu tạo, tính chất lý, hoá, công dụng, quy cách đóng gói và các thuộc tính khác của hàng hoá để xác định tên gọi, mã số theo Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam (khoản 16 Điều 4 Luật Hải quan số 54/2014/QH13). Mã số là cơ sở tính thuế và thực hiện chính sách quản lý hàng hoá (khoản 1 Điều 26). Một mã số sai kéo theo hai sai lệch cùng lúc: thuế suất, và chính sách quản lý áp dụng cho lô hàng như giấy phép hoặc kiểm tra chuyên ngành.

Nguyên tắc đầu tiên nằm ở khoản 1 Điều 4 Thông tư số 85/2026/TT-BTC ngày 30/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về phân loại hàng hoá, phân tích để phân loại hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu: một mặt hàng chỉ có một mã số duy nhất. Danh mục là Phụ lục I, sáu quy tắc tổng quát là Phụ lục II của Thông tư số 31/2022/TT-BTC.

Khi đã áp dụng các nguyên tắc trên mà chưa xác định được mã số duy nhất, người phân loại sử dụng bốn tài liệu tại khoản 1 Điều 6 Thông tư số 85/2026/TT-BTC: Chú giải chi tiết Danh mục HS, Tuyển tập ý kiến phân loại của Tổ chức Hải quan thế giới, Chú giải bổ sung Danh mục thuế quan hài hoà ASEAN (AHTN) và Cơ sở dữ liệu về Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam. Trường hợp mô tả hàng hoá tại Danh mục của Việt Nam khác với mô tả theo Danh mục HS, Danh mục AHTN thì áp dụng trực tiếp mô tả theo Danh mục HS, Danh mục AHTN (khoản 2 Điều 6).

Mã số đã khai chưa phải kết quả cuối cùng. Khi kiểm tra hải quan, cơ quan hải quan xác định mã số căn cứ hồ sơ hải quan, kết quả kiểm tra thực tế hàng hoá hoặc kết quả phân tích, giám định. Trường hợp không chấp nhận mã số đã khai, cơ quan hải quan có quyền lấy mẫu hàng hoá với sự chứng kiến của người khai hải quan để phân tích, trưng cầu giám định và quyết định mã số; người khai hải quan không đồng ý thì có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện (khoản 5 Điều 26 Luật Hải quan số 54/2014/QH13). Thông báo kết quả phân tích, phân loại được ban hành trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, hoặc không quá 20 ngày làm việc khi thời gian phân tích phụ thuộc quy trình kỹ thuật phân tích hoặc mẫu hàng hoá phức tạp, kể từ ngày tiếp nhận đủ hồ sơ và mẫu phân tích (khoản 3 Điều 12 Thông tư số 85/2026/TT-BTC).

Trong hồ sơ nhập khẩu nguyên liệu, sai sót về mã số thường bắt đầu từ một thói quen: mã HS được khai theo lô trước mà không kiểm tra lại. Mã số ấy sau đó được dùng tiếp khi doanh nghiệp xét tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hoá để đề nghị cấp C/O cho thành phẩm, như trang Nhập khẩu vào Việt Nam đã nêu. Tôi khuyến nghị doanh nghiệp xác định mã HS và cách mô tả của từng nguyên liệu ngay khi ký hợp đồng mua, hoặc ít nhất là trước thời điểm nhập khẩu. Một mặt hàng chỉ có một mã số.

Trường hợp bạn đang chuẩn bị nhập khẩu một mặt hàng lần đầu và chưa chắc mã số, bạn có thể gửi cho tôi tài liệu kỹ thuật hoặc catalogue của hàng hoá, mô tả công dụng và mã số bạn dự kiến khai. Tôi sẽ trả lời quy tắc tổng quát nào áp dụng cho mặt hàng đó và những tài liệu nên có trong hồ sơ trước khi đăng ký tờ khai hải quan.

Việc tôi làm ở đây là nghiệp vụ chứng từ xuất xứ và thủ tục hải quan theo chứng chỉ đang có, không phải ý kiến pháp lý cho vụ việc.

Biểu mẫu liên hệ

Người khai hải quan có quyền yêu cầu cơ quan hải quan xác định trước mã số đối với hàng hoá dự kiến nhập khẩu (Điều 18, Điều 28 Luật Hải quan số 54/2014/QH13). Thủ tục gồm năm bước theo Điều 24 Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/01/2015 của Chính phủ, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 167/2025/NĐ-CP (sau đây gọi là Nghị định số 08/2015/NĐ-CP).

1. Chuẩn bị hồ sơ: đơn đề nghị theo mẫu số 01/XĐTMS/NVTHQ; tài liệu kỹ thuật gồm bản phân tích thành phần, catalogue, hình ảnh hàng hoá; mẫu hàng hoá nếu có (khoản 1 Điều 7 Thông tư số 38/2015/TT-BTC, đã được sửa đổi bởi Thông tư số 121/2025/TT-BTC).
2. Nộp đủ hồ sơ đến Cục Hải quan ít nhất 60 ngày trước khi nhập khẩu lô hàng (điểm a khoản 2 Điều 24).
3. Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Cục Hải quan có văn bản từ chối nếu hồ sơ không đủ điều kiện, hàng hoá đang chờ kết quả xử lý của cơ quan quản lý nhà nước, hoặc hàng hoá đã có văn bản hướng dẫn về mã số (điểm a khoản 3 Điều 24).
4. Văn bản thông báo kết quả được ban hành trong 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, hoặc 60 ngày đối với trường hợp phức tạp cần xác minh, làm rõ (điểm b khoản 3 Điều 24).
5. Người khai hải quan không đồng ý với kết quả thì yêu cầu xem xét lại trong 60 ngày kể từ ngày có văn bản thông báo (khoản 3 Điều 28 Luật Hải quan số 54/2014/QH13). Cục Hải quan trả lời trong 10 ngày làm việc, hoặc 30 ngày đối với trường hợp phức tạp (khoản 5 Điều 24).

Văn bản thông báo kết quả xác định trước là cơ sở để khai hải quan và có hiệu lực tối đa 03 năm kể từ ngày ký ban hành. Văn bản không có hiệu lực áp dụng khi hàng hoá hoặc hồ sơ thực tế nhập khẩu khác với mẫu hàng hoá hoặc hồ sơ đã đề nghị, và chấm dứt hiệu lực khi quy định làm căn cứ ban hành được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế (khoản 4, khoản 6 Điều 24). Mốc 60 ngày đặt thủ tục này vào giai đoạn đàm phán hợp đồng, không phải giai đoạn hàng hoá đã về đến cửa khẩu.

Cùng một mã số có thể chịu ba mức thuế suất khác nhau tuỳ theo xuất xứ của hàng hoá và chứng từ chứng minh xuất xứ ấy. Căn cứ là khoản 3 Điều 5 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13.

Hai điểm a và b cũng áp dụng cho hàng hoá từ khu phi thuế quan nhập khẩu vào thị trường trong nước khi đáp ứng điều kiện xuất xứ tương ứng. Mức thuế suất cụ thể của một mặt hàng lấy theo biểu thuế có hiệu lực tại thời điểm đăng ký tờ khai (khoản 2 Điều 5 Thông tư số 85/2026/TT-BTC). Điều kiện để chứng từ chứng nhận xuất xứ được chấp nhận thuộc mục Kiểm tra C/O và thuế suất ưu đãi cho hàng nhập.

Trị giá tính thuế nhập khẩu là trị giá hải quan theo quy định của Luật Hải quan (khoản 1 Điều 8 Luật số 107/2016/QH13). Sáu phương pháp xác định trị giá hải quan và trình tự tham vấn có trong bài Trị giá hải quan và tham vấn giá.

Thời điểm tính thuế nhập khẩu là thời điểm đăng ký tờ khai hải quan (khoản 2 Điều 8 Luật số 107/2016/QH13). Số tiền thuế nhập khẩu được xác định căn cứ vào trị giá tính thuế và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm của từng mặt hàng tại thời điểm ấy (khoản 1 Điều 5).

Giá tính thuế giá trị gia tăng đối với hàng hoá nhập khẩu là trị giá tính thuế nhập khẩu cộng với thuế nhập khẩu, cộng với các khoản thuế là thuế nhập khẩu bổ sung, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường nếu có (điểm b khoản 1 Điều 7 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15). Thời điểm xác định thuế giá trị gia tăng của hàng hoá nhập khẩu là thời điểm xác định thuế nhập khẩu (khoản 2 Điều 15 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP).

Ví dụ với số liệu giả định: một lô hàng có trị giá hải quan 1.000.000.000 đồng, thuế suất thuế nhập khẩu 10%, thuế suất thuế giá trị gia tăng 10%, không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường. Thuế nhập khẩu là 100.000.000 đồng. Giá tính thuế giá trị gia tăng là 1.100.000.000 đồng. Thuế giá trị gia tăng là 110.000.000 đồng. Sai lệch ở mã số hoặc trị giá vì vậy làm thay đổi cả hai khoản thuế. Tại ngày 06/10/2026, một số mặt hàng đang được áp dụng thuế suất thuế giá trị gia tăng 8% theo chính sách giảm thuế; thuế suất của từng mặt hàng cần được kiểm tra tại thời điểm đăng ký tờ khai hải quan.

Hàng hoá nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế phải nộp thuế trước khi thông quan hoặc giải phóng hàng hoá. Trường hợp được tổ chức tín dụng bảo lãnh số thuế phải nộp thì hàng hoá được thông quan hoặc giải phóng, thời hạn bảo lãnh tối đa là 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan, và người nộp thuế phải nộp tiền chậm nộp (khoản 1 Điều 9 Luật số 107/2016/QH13).

Khoản 1 Điều 25 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, quy định chín trường hợp cơ quan hải quan ấn định thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, từ điểm a đến điểm i. Điểm đ là trường hợp cơ quan hải quan có đủ bằng chứng, căn cứ xác định việc khai báo trị giá, mã số, xuất xứ hàng hoá không đúng với thực tế, ảnh hưởng đến số thuế phải nộp. Tài liệu kỹ thuật và ghi chép lý do chọn mã số vì vậy cần được lưu cùng hồ sơ hải quan của lô hàng.

Tình trạng hiệu lực trong bảng được kiểm ngày 06/10/2026. Văn bản sửa đổi được ghi thành dòng riêng.

• Nhập khẩu vào Việt Nam. Bốn nhóm việc của một lô hàng nhập khẩu và mốc thời hạn của từng nhóm.
• Bộ chứng từ nhập khẩu và sáu điểm dễ sai lệch. Các chỉ tiêu cần đối chiếu giữa các chứng từ trước khi đăng ký tờ khai hải quan.
• Tiêu chí xuất xứ theo từng FTA và mẫu C/O. Vai trò của mã HS trong tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hoá.

Hoàng Ngọc Quang (QuangLogi)

Nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan được cơ quan Hải quan Việt Nam cấp mã số theo Công văn số 249/GSQL-TH ngày 20/02/2025.
Chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan số 165/2018/KHQ-HN.
Phó Giám đốc Công ty TNHH Vận tải quốc tế Giang Tô Viễn Dương (Luchi Việt Nam).
Hội viên Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) theo Quyết định kết nạp hội viên số 1003/QĐ-BCH.
Được đào tạo nghề luật sư theo chương trình Luật sư phục vụ hội nhập quốc tế khoá IX tại Học viện Tư pháp.
Hơn mười năm làm chứng từ và thủ tục hải quan trên tuyến Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia, gồm cả hồ sơ C/O cho hàng hoá xuất khẩu từ Việt Nam và hồ sơ C/O hàng hoá nhập khẩu từ Trung Quốc.
Về tác giả

Tôi viết từ góc nhìn của người trực tiếp làm hồ sơ. Thông tin khách hàng trong các ví dụ đều được mã hoá ẩn danh.